Ngày 5/2/2009, Bộ Tài chính đã tiến hành cuộc họp lấy ý kiến các Bộ và các hiệp hội ngành nghề liên quan gồm: Bộ Công Thương, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Thông tin và Truyền thông, Hiệp hội Giấy và Bột giấy Việt Nam, Hiệp hội In Việt Nam, Hội nhà báo Việt Nam, Cục Xuất bản… dưới sự chủ trì của Thứ trưởng Đỗ Hoàng Anh Tuấn và các vụ liên quan của Bộ Tài chính để bàn về kiến nghị của Bộ Công Thương và Hiệp hội Giấy và Bột giấy Việt Nam về việc giảm thuế nhập khẩu ưu đãi, thuế nhập khẩu ưu đãi đặc biệt đối với mặt hàng giấy in sách, in báo và giấy viết.
 

Từ tháng 6/2008, kinh tế trong nước có nguy cơ lạm phát cao, mà nguyên nhân chính là do giá nhiều loại nguyên nhiên liệu - đầu vào của các ngành công nghiệp - trên thế giới tăng cao. Chính phủ đã kiềm chế lạm phát bằng mọi cách, trong đó có chủ trương bình ổn giá đối với các nhóm mặt hàng thiết yếu phục vụ tiêu dùng. Đối với ngành giấy, trong suốt vài năm liền gặp rất nhiều khó khăn do chưa đủ khả năng tự cung nguyên liệu (bột giấy) đối với sản phẩm giấy chất lượng cao, trong khi vẫn bị phụ thuộc một lượng lớn vào nguồn bột nhập khẩu, do đó ngành sản xuất giấy bị ảnh hưởng bởi giá bột giấy thế giới. Từ đầu tháng 6/2008, giá các loại nguyên vật liệu đầu vào và các loại hàng hóa tăng cao ở trong nước và trên thế giới. Các doanh nghiệp giấy lớn trong nước, như Tổng Công ty Giấy Việt Nam, Công ty CP Tập đoàn Tân Mai (sản lượng chiếm 50% của toàn ngành) thực hiện chỉ đạo của Chính phủ và Bộ Công Thương không chạy theo thị trường. Thời điểm đó, giá bán của các doanh nghiệp chỉ tăng rất ít đủ bù chi phí tăng thêm của một số nguyên liệu đầu vào như xăng, dầu… Có lúc chênh lệch giá giữa giấy sản xuất trong nước và giấy nhập khẩu lên tới 4.000.000 VNĐ/tấn. Các nhà in, xuất bản xếp hàng để mua giấy của các nhà máy lớn trong nước. Trong khi đó, năng lực của các nhà máy này mới chỉ đáp ứng được 63% nhu cầu nội địa và xuất hiện đâu đó những thông tin về “độc quyền”, “một mình một sân...”. Lúc đó, bản thân ngành giấy đã chủ động kiến nghị với các bộ chức năng giảm thuế suất thuế nhập khẩu giấy in viết và giấy in báo xuất xứ từ các nước ASEAN để đảm bảo cung cầu mặt hàng giấy cho thị trường trong nước. Xem thêm: du học Hàn Quốc, lịch thi topik 2025, du học thạc sĩ Hàn Quốc, vé xe Hà Giang
 

Tuy nhiên từ cuối tháng 8/2008, cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới đã bắt đầu tác động tới kinh tế Việt Nam, cộng thêm ảnh hưởng của chính sách giảm thuế nhập khẩu trong khu vực AFTA và WTO (có hiệu lực từ tháng 9/2008), ngành sản xuất giấy trong nước càng trở nên hết sức khó khăn. Trên thế giới, nhiều nhà máy bột giấy và giấy bắt đầu dừng sản xuất và đóng cửa từ cuối quý III và quý IV/2008. Giá bột giấy và giấy giảm liên tục. Lượng bột và giấy tồn kho cao ở mọi nơi trên thế giới. Ở Việt Nam, nhiều doanh nghiệp nhỏ đã đóng cửa. Theo thông báo của Tổng Công ty Giấy Việt Nam đến thời điểm đầu tháng 2/2008, dây chuyền đã tạm dừng hoạt động để bảo dưỡng sớm hơn dự kiến và tập trung vào việc bán hàng. Công ty CP Tập đoàn Tân Mai hiện chỉ còn 1/5 máy xeo đang vận hành. Các doanh nghiệp lớn đã vậy, các doanh nghiệp vừa và nhỏ còn khó khăn gấp nhiều lần.

Trong cuộc họp ngày 5/2/2009, Thứ trưởng Bộ Tài chính Đỗ Hoàng Anh Tuấn cho biết, trong tình hình như hiện nay, chúng ta có thể đưa ra giải pháp tình thế để tránh nguy cơ sụp đổ một ngành sản xuất trong nước và đảm bảo cân bằng lợi ích giữa các bên: ngành giấy và ngành in ấn-xuất bản. Đứng trước vấn đề này, hiện nay có hai luồng ý kiến khác nhau: Một bên là Hiệp hội In Việt Nam, Bộ Thông tin và Truyền thông đề nghị giữ nguyên thuế suất thuế nhập khẩu đối với mặt hàng giấy như hiện nay. Bên kia là Hiệp hội Giấy và Bột giấy Việt Nam, Bộ Công Thương đề nghị nâng trở lại mức thuế suất thuế nhập khẩu đối với mặt hàng giấy khu vực AFTA và giữ nguyên lộ trình thuế suất thuế nhập khẩu trong WTO ở thời điểm trước tháng 9/2008.  Đại diện Bộ Công Thương cho rằng, thời điểm tháng 6 Bộ đã rất tích cực với giải pháp kiềm chế lạm phát và bình ổn thị trường khi kiến nghị giảm thuế nhập khẩu để đảm bảo cung cầu giấy cho thị trường, tuy nhiên khi tình thế đảo chiều, chính sách này đã đẩy các doanh nghiệp sản xuất vào hoàn cảnh hết sức khó khăn.

Ông Võ Sỹ Dởng, Chủ tịch Hiệp hội Giấy và Bột giấy Việt Nam, Tổng Giám đốc Tổng Công ty Giấy Việt Nam cho biết, cho đến nay toàn ngành giấy tồn kho ước 140.000 – 150.000 tấn giấy. Từ cuối tháng 11, Tổng Công ty đã cắt giảm 50% công suất, và đến đầu tháng 2/2009 đã tạm dừng sản xuất. Công ty CP Tập đoàn Tân Mai khả năng khai thác công suất chỉ còn 20 – 30%. Theo báo cáo nhanh của Hiệp hội Giấy và Bột giấy Việt Nam, sản xuất giấy in báo 1.172 tấn (bằng 1/5 sản lượng giấy sản xuất tháng 6, 7). Nhập khẩu giấy in báo tháng 1/2009 là 6.650 tấn. Sản xuất giấy in viết tháng 1/2009 là 14.000 tấn. Nhập khẩu loại này lên tới 10.321 tấn. Giá giấy in báo hiện nay của Tân Mai là 15.200.000 đ/tấn (chưa bao gồm VAT). Trong khi đó, giá giấy nhập khẩu CIF cảng Việt Nam từ Indonesia khoảng 14.068.000 VND/tấn (770 USD gồm cả 5% các chi phí khác). Giá giấy in viết định lượng 58g/m2 của Tổng Công ty Giấy Việt Nam 15.600.000 VND/tấn, thì giá cùng loại nhập khẩu CIF từ Indonesia bao gồm cả 5% chi phí khác cũng chỉ khoảng 13.577.220 VND/tấn (743 USD/tấn).

Giá bán các loại giấy in viết hiện nay của Tổng Công ty Giấy Việt Nam đã thấp hơn giá thành sản phẩm mà vẫn khó tiêu thụ. Việc cắt giảm và dừng sản xuất như hiện nay của các doanh nghiệp ngành giấy không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến hàng nghìn lao động của doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng đến hàng ngàn hộ gia đình trồng rừng ở vùng sâu, vùng xa. Đối với ngành in ấn và xuất bản, từ cuối năm 2008 đến nay, tuy giá giấy và các loại nguyên liệu đầu vào giảm mạnh so với tháng 7, 8 nhưng giá bán các loại sách, báo và các loại ấn phẩm sau khi đã tăng thêm 20 - 50% so với trước, đến nay vẫn không hề giảm giá bán. Vậy phải chăng ngành in ấn và xuất bản vì lợi ích ngành mình mà không quan tâm đến lợi ích của ngành khác và quan trọng hơn cả là lợi ích người tiêu dùng. 

Tại cuộc họp này, đại diện Bộ Kế hoạch và Đầu tư đồng ý với quan điểm: Cần tăng thuế suất thuế nhập khẩu trở lại để đảm bảo cân bằng lợi ích giữa các bên và hạn chế tình trạng nhập siêu. Đại diện Hiệp hội In Việt Nam, Bộ Thông tin và Truyền thông, Cục Xuất bản, Hội nhà báo Việt Nam tuy vẫn bảo vệ ý kiến giữ nguyên mức thuế suất thuế nhập khẩu như hiện nay nhưng trước tình thế khó khăn của ngành sản xuất giấy, cuối cùng đi đến thống nhất ý kiến chung của các Bộ là điều chỉnh mức thuế suất như thế nào để đảm bảo cân bằng lợi ích giữa các bên. Thứ trưởng Bộ Tài chính, chủ trì cuộc họp sau khi tổng hợp ý kiến của đại diện các Bộ, hiệp hội liên quan trên cơ sở đảm bảo mục tiêu chống suy giảm kinh tế, đảm bảo quyền lợi của các bên liên quan và đảm bảo các cam kết với quốc tế đã thống nhất giải pháp: đối với giấy ngoài ASEAN, mức thuế suất sẽ đưa lên gần bằng hạn mức theo cam kết, đối với giấy trong ASEAN, sẽ tăng cường kiểm soát để chống gian lận thương mại về thuế suất ưu đãi CEPT và MFN, đồng thời sẽ tiến hành đàm phán với Hội đồng AFTA về việc điều chỉnh thuế suất thuế nhập khẩu để tránh nguy cơ đỗ vỡ của một ngành sản xuất nội địa. Đối với loại giấy trong nước không sản xuất được, thuế suất thuế nhập khẩu vẫn sẽ giữ nguyên như hiện hành.

V.K